Authors – Shayari Nag, Sweta Dash and Pushpa V – The George Institute for Global Health
The Mahila Arogya Samiti (MAS) platform was envisioned under the National Urban Health Mission (NUHM) as a space for community participation in urban health systems, encouraging urban poor women to become active participants. Policy dictates that these committees be established under the Primary Health Centre (PHC) and involve strong collaboration between the community, the frontline health workers – Accredited Social Health Activist (ASHA), the Medical Officer (MO), and other urban departments. Yet, in practice, the MAS often remains under-supported. ASHAs receive no financial incentive for MAS-related work, and PHC staff are frequently unaware of the platform’s mandate or at times even of their existence and their continued functioning. Even basic procedural elements, such as registration or the release of the ₹5000 fund, are inconsistently implemented and inadequately understood by the stakeholders associated with MAS.
In Bengaluru, our team of researchers from TGI has been working in close ties with our community mobilisers and our partner organisations, under the ambit of the COMPLUS project to address these systemic gaps by strengthening collaboration between the community and the public health system. Our experiences from the 17 MAS groups that we have been working with illustrate that the vacuum created by weak institutional engagement required NGOs to provide services, guidance, and facilitation. However, owing to the nuanced nature of community participation in urban health systems, the role of NGOs has not been a straightforward one; instead, it has been proven to be one of a double-edged sword.
Filling Systemic Gaps
In several MAS areas, NGO-run clinics have emerged as accessible alternatives to overstretched public facilities. Their low-cost consultations, community outreach, and follow-up mechanisms have made them popular, especially among migrant populations facing language barriers and discrimination in government hospitals.
For instance, one MAS member explained how the NGO-run clinic works: “First, when we go (to the Clinic), we pay 20 rupees as a fee (where other private practitioners take around 100 – 200 rupees for consultations). They check our BP, height, weight, and blood sugar. Then the doctor asks us what is wrong. If they can solve it, they will give us a prescription for medicine.”
These clinics often act as intermediaries, referring patients to higher-level government facilities and ensuring smoother navigation through bureaucratic systems. Our interactions with community members in the MAS meetings as well as our experiences from the 21 IDIs we conducted between July and September of 2025, show that the referrals from the NGO-run clinics typically include a clear diagnosis, medical history, and the specific support required. This information allows the overwhelmed hospitals to allocate time and resources more effectively for the patient’s needs.
In some instances, these intermediary roles extend into the internal functioning of hospitals. Community accounts describe specific individuals, such as multilingual reception staff connected to NGOs, who facilitate patient navigation by translating, organizing documents, and guiding patients through administrative processes. These forms of mediation reduce bureaucratic friction and make public institutions more accessible in practice.
A significant part of the effectiveness of NGO interventions lies in their community outreach. Local health workers, often referred to as “Akkas,” act as trusted points of contact. Beyond outreach, their role also includes proactive engagement, follow-up visits, and emotional support. Community members approach them with a wide range of concerns, and their responses often extend beyond strictly medical issues. A MAS member said, “No matter what (any problem), they (community members) come and tell Akka.” This “Akka” also reinforces the low-cost benefit of the clinic: “Our Sir has a hospital, go there. Why do you want to waste your money?” This sustained, relational engagement builds trust and reinforces the perceived reliability of NGO-linked services.
For vulnerable and marginalised households, especially those navigating precarious social and economic conditions, NGOs bridge critical gaps in access and trust that the public system does not consistently address.
Reconfiguring Accountability
Yet, this same mediation can subtly weaken the very foundation of community participation. As NGOs become central to service delivery and system navigation, communities begin to rely on them as primary points of contact for healthcare, information, and grievance redressal. This shifts the locus of accountability away from PHCs and ASHAs, altering the intended structure of community participation under MAS.
Within MAS meetings, NGO staff often take on facilitative or directive roles that are formally assigned to ASHAs. Their participation, even when informal, influences the direction of discussions. Conversations may be steered toward topics aligned with NGO programmatic priorities rather than emerging organically from community concerns, thereby creating a top-down dynamic into what is intended to be a participatory platform.
Instances from our field observations in MAS meetings illustrate how this dynamic operates. Discussions raised by community members can be curtailed or redirected if they fall outside the thematic focus of NGO activities. We have heard statements such as “Oh no, this is not the right meeting for this conversation. We talk about contraception in our NGO health meeting next week.” In such cases, the boundaries of what can be discussed are not determined the needs articulated within the group.
Additionally, when community concerns are dismissed or addressed in a manner perceived as condescending, the space ceases to function as a forum for collective problem-solving. For instance, the MAS members wanted to seek a peaceful solution to the issue of the Aanganwadi worker sending their children back home since the children were not able to clean up after themselves. In response, the worker from the NGO promptly reprimanded them and said they should have worked better to teach their children to clean up. In doing so, she did highlight the overburden of the Aanganwadi workers, but her tone left the community members feeling unheard and ignored. Such exchanges can silence participants and discourage the articulation of concerns.
Concerns also emerge regarding the quality and accuracy of information disseminated by NGO field staff. In the absence of supervision and/or standardised training, some health advice shared during MAS meetings has been inaccurate or misleading, particularly in areas such as sexual and reproductive health. A health worker from an NGO once incorrectly advised that sexual activity soon after childbirth reduces the quality of breast milk, equating it to “Nandini milk” (store-bought packaged cow milk). While the intent might be to encourage healthy spacing, the method of using fear and false information is ethically problematic and deprives the community of its right to accurate, science-based information to make informed choices. Such instances undermine the credibility of MAS as a platform for evidence-based discussion and compromise the ability of community members to make informed decisions.
Erosion of State-Community Linkages
A central consequence of NGO mediation is the gradual sidelining of ASHAs and, by extension, PHCs. When communities begin routing complaints, feedback, and service requests through NGO workers rather than ASHAs, established communication channels are disrupted. This has implications for both trust and accountability.
In one MAS group, when the members have complaints regarding the poor healthcare service at their nearest PHC, they relayed this grievance through the NGO worker instead of directly communicating with the ASHA worker or the PHC staff. This seemingly hurt the ASHA worker, who was fairly responsive with the community, including regularly checking on vaccinations and attending MAS meetings, and she felt betrayed. Her superiors at the PHC were upset that she was not the one managing the community’s feedback, which undermined her position. Hurt that the community didn’t trust her enough to come to her first, she subsequently reduced her visits and her presence at meetings, severing a critical State-community link.
In another meeting, when the community members reflected on the absence of their previously responsive ASHA workers, they said they have not been able to get contraceptives regularly due to her reduced visits. For the urban poor women, the ASHA is a critical channel for reproductive healthcare services. It is the ASHA that is often responsible for the door-to-door distribution of the State-sponsored contraceptive basket, including the community’s entitlement to free condoms, oral contraceptive pills, and emergency contraceptives. The ASHA also provides counselling on family planning, ensuring a consistent and confidential supply, and building the trust necessary for women to adopt and sustain contraceptive use.
Interestingly, in response, the NGO worker retorted, “How long do you want to be dependent on them (ASHA workers) and wait for free things? It is not very expensive; you can obtain it from the clinic or the PHC. You shouldn’t be so needy. Have I not taught you well enough? Am I not here when you have some doubts? We are trying to make you independent. If she does not come, let her be; we can find solutions for our own problems.” In doing so, the NGO worker conveniently erased the fact that access to contraceptives, and affordable healthcare services in general, is an entitlement of the community for which the ASHA worker is accountable and acts as a bridge. With that and the condescension on the community not being “independent” as she put it, not only did she dismiss community concerns but also fostered the freebie narrative again – one that terms the marginalised communities as freeloading passive recipients of goods and services, as opposed to framing them as active participants in the governance systems who are entitled to State support for their health and wellbeing.
The result is a quiet erosion of the idea of health as a collective right, replaced by a service-recipient mentality wherein the community members are seen devoid of rights and the State is thereby allowed to not be accountable.
Rethinking NGO Participation
The challenge, then, is not about vilifying NGOs but recognising the paradox they embody. Their presence is both indispensable and potentially detrimental. They fill immediate service gaps, yet in doing so, they risk perpetuating structural dependency and allowing the State to retreat from its obligations.
For projects like COMPLUS, this insight is crucial. Strengthening public health systems through community participation requires a recalibration of roles wherein NGOs must act as facilitators who build bridges, not as substitutes for State responsibility. Community participation can then be envisioned as equipping the community members with the skills, resources, and support to negotiate directly and freely with a responsive, accountable public system, one where NGO intermediation can be an add-on support instead of a pre-requisite.
NGOಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಲೇಖಕರು: ಶಾಯರಿ ನಾಗ್, ಶ್ವೇತಾ ದಾಶ್ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಾ ವಿ, – ದಿ ಜಾರ್ಜ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನದ (NUHM) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಿತಿ (MAS) ಎಂಬ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಗರದ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಗರದ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ (PHC) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ, ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು, ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಗರದ ಇತರ ಇಲಾಖೆಗಳ ನಡುವೆ ಬಲವಾದ ಸಹಯೋಗ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಈ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೆ (MAS) ಸರಿಯಾದ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಂ.ಎ.ಎಸ್ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಈ ವೇದಿಕೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಈ ಸಮಿತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಸಮಿತಿಗಳ ನೋಂದಣಿ ಅಥವಾ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸಿಗಬೇಕಾದ ₹5000 ಹಣದ ಬಿಡುಗಡೆಯಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಸಂಶೋಧಕರ ತಂಡವು ‘COMPLUS’ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ನಾವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ 17 ಸಮಿತಿಗಳ (MAS) ಅನುಭವದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಖಾಲಿತನವನ್ನು ತುಂಬಲು ಎನ್ಜಿಒಗಳು (NGO) ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ, ನಗರ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದರಿಂದ, ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಪಾತ್ರವು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿಲ್ಲ; ಅದು ‘ಎರಡು ಅಂಚಿನ ಕತ್ತಿ’ಯಂತೆ ಸವಾಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು
ಅನೇಕ ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಿತಿ (MAS) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ NGO ನಡೆಸುವ ಕ್ಲಿನಿಕ್ಗಳು ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಕಾಳಜಿಯಿಂದಾಗಿ ಇವು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾಷೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸುವ ವಲಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ಎದುರಿಸುವವರಿಗೆ ಇವು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.
ಒಬ್ಬ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯೆ ಈ ಕ್ಲಿನಿಕ್ಗಳ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: “ಮೊದಲು ನಾವು ಕ್ಲಿನಿಕ್ಗೆ ಹೋದಾಗ ಕೇವಲ 20 ರೂಪಾಯಿ ಫೀಸು ನೀಡುತ್ತೇವೆ (ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯರು 100-200 ರೂಪಾಯಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ). ಅಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬಿಪಿ, ಎತ್ತರ, ತೂಕ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ವೈದ್ಯರು ನಮ್ಮ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಬರೆದುಕೊಡುತ್ತಾರೆ.”
ಈ ಕ್ಲಿನಿಕ್ಗಳು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. 2025ರ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಡುವೆ ನಾವು ನಡೆಸಿದ 21 ಸಂದರ್ಶನಗಳ (IDI) ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ಲಿನಿಕ್ಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಡುವ ರೋಗಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ರೋಗಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಮಯ ಉಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪಾತ್ರವು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಒಳಗಿನ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಎನ್ಜಿಒಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಭಾಷಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು, ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅವರ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರನ್ನು ಜನರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ “ಅಕ್ಕ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಕೇವಲ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ರೋಗಿಗಳ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸಮುದಾಯದ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯೆ ಹೇಳುವಂತೆ, “ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರಲಿ, ಜನ ಮೊದಲು ಅಕ್ಕನ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.” ಈ “ಅಕ್ಕ” ಕೂಡ ಜನರಿಗೆ ಹಣ ಉಳಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾ, “ನಮ್ಮ ಸಾರ್ ಅವರ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ. ಸುಮ್ಮನೆ ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೆ ಹಣ ಯಾಕೆ ವ್ಯಯಿಸುತ್ತೀರಿ?” ಎಂದು ವಿಶ್ವಾಸ ತುಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗೆ, ಸಮಾಜದ ಹಿಂದುಳಿದ ಮತ್ತು ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗದ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯನ್ನು ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮರುರೂಪಿಸುವಿಕೆ
NGOಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನೇ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ, ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ದೂರುಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಎನ್ಜಿಒಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸತೊಡಗಿದಾಗ, ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು (PHC) ಮತ್ತು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರ ಮೇಲಿದ್ದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಕಡೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಿತಿಯ (MAS) ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಮಿತಿಯ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಮಾಡಬೇಕಾದ ನಾಯಕತ್ವದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎನ್ಜಿಒ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೇ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ಸಮುದಾಯದ ನೈಜ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬದಲು, ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಕೆಳಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ ಹೋಗಬೇಕಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಹೇರಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ.
ನಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ವಿಷಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಎನ್ಜಿಒದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, “ಇದು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವ ಸಭೆಯಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ವಾರದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡೋಣ” ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ ಬದಲು ಎನ್ಜಿಒ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಅಲ್ಲದೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡದೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ, ಆ ವೇದಿಕೆಯು ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಶಾಂತಿಯುತ ಪರಿಹಾರ ಕೇಳಿದಾಗ, ಎನ್ಜಿಒ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಬ್ಬರು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಾದ ಹೇಳುವ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ “ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀವೇ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಕಲಿಸಬೇಕು” ಎಂದು ಗದರಿಸಿದರು. ಇದು ಜನರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಎನ್ಜಿಒ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ನೀಡುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆತಂಕಗಳಿವೆ. ಸರಿಯಾದ ತರಬೇತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಆರೋಗ್ಯ ಸಲಹೆಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎನ್ಜಿಒ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯೊಬ್ಬರು “ಪ್ರಸವದ ನಂತರ ಕೂಡಲೇ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದರೆ ತಾಯಿಯ ಎದೆ ಹಾಲು ನಂದಿನಿ ಹಾಲಿನಂತೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ” ಎಂದು ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳ ಜನನದ ನಡುವೆ ಅಂತರವಿರಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶ ಒಳ್ಳೆಯದಿದ್ದರೂ, ಭಯ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹರಡುವುದು ನೈತಿಕವಾಗಿ ತಪ್ಪು. ಇದು ಜನರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕುಂದಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯ ಅವನತಿ
ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು (PHC) ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗುತ್ತಿರುವುದು. ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ತಮ್ಮ ದೂರುಗಳು ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರ ಬದಲು ಎನ್ಜಿಒ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ, ಜನರು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸೇವೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ದೂರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಅಥವಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಹೇಳುವ ಬದಲು ಎನ್ಜಿಒ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಆ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಗೆ ತುಂಬಾ ಬೇಸರವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಲಸಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನರ ದೂರನ್ನು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯೇ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಗದರಿಸಿದರು. ಸಮುದಾಯದವರು ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಬೇಸರದಿಂದ ಆ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯು ಜನರ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯೇ ಕಳಚಿದಂತಾಯಿತು.
ಮತ್ತೊಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕಾರಣ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕಗಳು ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮಹಿಳೆಯರು ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಂಡರು. ನಗರದ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರೇ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಕಾಂಡೋಮ್ಗಳು, ಮಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಗರ್ಭನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಮನೆಮನೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅವರದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ನೀಡುವ ಗುಪ್ತ ಸಲಹೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸಿರುತ್ತವೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಎನ್ಜಿಒ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯೊಬ್ಬರು ಹೀಗೆಂದರು: “ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೀವು ಅವರ (ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರ) ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿ ಉಚಿತ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತೀರಿ? ಅವುಗಳೇನು ಅಷ್ಟು ದುಬಾರಿಯಲ್ಲ; ನೀವೇ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಅಥವಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು. ನೀವು ಯಾವಾಗಲೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸಹಾಯ ಬಯಸಬಾರದು. ನಾವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಬರದಿದ್ದರೆ ಬಿಡಿ, ನಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ನಾವೇ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳೋಣ.”
ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಆ ಎನ್ಜಿಒ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದರು: ಗರ್ಭನಿರೋಧಕಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಸಮುದಾಯದ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮುದಾಯವು “ಸ್ವಾವಲಂಬಿ” ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೀಯಾಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಆಕೆ ಬಡ ಜನರನ್ನು ಕೇವಲ “ಉಚಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು” ಎಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಿದರು. ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಹಕ್ಕು ಎಂದು ನೋಡುವ ಬದಲು, ಜನರನ್ನು ಕೇವಲ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುವ ಗ್ರಾಹಕರಂತೆ ಕಾಣಲಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವವು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ.
NGOಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮರುಚಿಂತನೆ
ಈಗಿರುವ ಸವಾಲು ಎನ್ಜಿಒಗಳನ್ನು (NGO) ದೂಷಿಸುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯವೂ ಹೌದು, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮಾರಕವೂ ಹೌದು. ಅವು ತಕ್ಷಣದ ಸೇವಾ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಬೇರೆಯವರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು.
‘COMPLUS’ ನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಈ ಒಳನೋಟ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಪಾತ್ರವು ಮರುರೂಪಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗುವ ಬದಲು, ಜನರಿಗೂ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು.
ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಕೌಶಲ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಂತೆ ಸಬಲೀಕರಿಸುವುದು. ಆಗ ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ